Prvi superkompjuter na Balkanu – CER 10

Pre nekoliko nedelja u svetu informacionih tehnologija u Srbiji odjeknula je vest o nabavci prvog modernog superkompjutera za potrebe Instituta za fiziku, Astronomske opservatorije i pojedinih fakulteta. Impresivne karakteristike ovog računara prema tvrdnjama zvaničnika premašuju magičnu brojku od 5000 ugrađenih procesora i oko 40 teraflopsa. Pojedini tvrde da je ovo najbolji superkompjuter na Balkanu, a činjenica jeste da je ovaj računar povezan sa mrežom superkompjutera u Evropi čija je centrala CERN. Ali, hajde da se vratimo nekoliko decenija u prošlost i vidimo kako je sve počelo?

Prvi superkompjuter na Balkanu - CER 10

Prvi superkompjuter na Balkanu – CER 10

Prvi domaći digitalni računar CER 10 (cifarski elektronski računar), proizveden 1960. godine u Institutu „Vinča”, doneo je tadašnjoj Jugoslaviji privilegiju da se nađe među pet zemalja u Evropi koje su imale sopstvenu proizvodnju tzv. digitalnih mozgova.  CER je zapravo bio jedan od 10 računara koji su postojali na svetu. Računar, koji je tada napravio tim od oko 70 stručnjaka, bio je namenjen  potrebama tadašnje savezne vlade. Njegovu proizvodnju i finansiranje obezbedio je lično Josip Broz Tito.

Razvoj računara CER 10 trajao je od 1956. do 1960. godine, jednim delom u Institutu „Vinča”, a drugim u Institutu „Mihajlo Pupin”. Bio je to jedan od prvih računara sa elektronskim cevima, tranzistorima i relejima, a koji su do tada u Evropi proizvodile samo Engleska, Nemačka, Francuska i Rusija.

Idejni tvorac bio je profesor doktor Tihomir Aleksić, a tokom četiri godine razvoja projektovao ga je i izradio tim stručnjaka poput: dr Rajka Tomovića, dr Ahmeda Mandžića, dr Vukašina Masnikose, inž. Petra Vrbavaca, inž. Dušana Hristovića, dr Milojka Marića, desetak drugih tehničara i brojno osoblje. Treba napomenuti da je za ovaj posao, koji je bio od posebnog državnog značaja, gore navedena grupa stručnjaka bila upućena na specijalističko usavršavanje širom sveta gotovo deceniju ranije. Računar CER 10 sastojao se od šest metalnih ormana dva puta dva metra, u sobi od oko 80 kvadrata, koja je imala dupli pod, kojim su prolazili kablovi koji su sve to povezivali.

Specifikacije kažu da je u sebi sadržao 1750 elektronskih cevi, preko 1500 tranzistora i gotovo 15 hiljada germanijumskih dioda i bio je sposoban da obradi oko 50000 operacija u sekundi. Sekundarna memorija bila je bazirana na bušenim karticama (više o ovoj vrsti memorije u našem članku “Istorija skladištenja podataka“).

Razvojni tim - CER 10

Razvojni tim – CER 10

U jesen 1960. godine, CER 10 je svečano izložen na Beogradskom sajmu nakon čega je krenula i upotreba ovog računara. Ubrzo su stigle i pohvale za doprinos računarskoj industriji iz celog sveta, a na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu počela su predavanja o digitalnim računarima. Od 1963. godine, CER 10 koristio je TANJUG i preko njega su naredne četiri godine u etar puštane sve vesti u Jugoslaviji.

Kasnije je počela proizvodnja novih serija poput CER 11, zatim CER 20, CER 200 i tako sve do raspada Jugoslavije. Ovi računari su bili korišćeni u Generalštabu, poštama i svim važnijim institucijama u zemlji, ali nikad nije zaživela masovna proizvodnja.

Kako to na Balkanu obično biva, CER 10 završio je na tavanu Elektrotehničke škole “Nikola Tesla”, nakon što su se na njemu učili srednjoškolci ove škole koju sam i sam pohađao. Delovi ovog računara bili su pokidani, kućišta izgorela, a jedan deo završio je na otpadu. Kasnije je računar delom restauriran i predat Muzeju nauke i tehnike u Beogradu, gde je verujem i danas.

U sledećem članaku čitajte o Rajku Tomoviću, ocu moderne robotike na ovim prostorima.


"Citate zvanicni blog Data Solutions Laboratorije za spasavanje podataka sa hard diskova, memorijskih kartica i RAID nizova" - datasolutions.rs

Jedno misljenje o “Prvi superkompjuter na Balkanu – CER 10

Leave a Reply

%d bloggers like this: