Brilijantan um matematičara, svetskog putnika i ribara – Mihajlo Petrović Alas

Poražavajuća je činjenica da se naše društvo i dan danas sa velikim nerzumevanjem odnosi prema nauci i uopšte svime to nije folklor ili kako se to moderno kaže mejnstrim. Čovek sa kojim želim da vas upoznam bio je jedan od najvećih svetskih umova na polju diferencijalnog računa, praktično osnivač kriptografije na ovim prostorima i nekoliko puta predlagan za predsednika Akademije (danas SANU). Zbog svog seksualnog opredeljenja smatran je otpadnikom, a u narodu poznat kao Mika Alas (1868-1943).

Mihajlo Petrović je rođen u samom srcu Beograda. Detinjstvo je proveo na rekama, a obrazovanje stekao u društvu najvećih velikana srpske nauke i kulture poput Milorada Mitrovića, Jovana Cvijića i Pavla Petrovića. Ova generacija Prve beogradske gimnazije itekako je uticala na emancipaciju orijentalnog srpskog društva krajem 19. i početkom 20. veka koje je tada bilo podeljeno između dve “kraljevske porodice”. Ti su “kraljevići” u napaćenoj zemlji međusobno vodili obračune koji su se najčešće završavali smrtnim ishodom gde za nauku i kulturu nije bilo previše mesta, stoga je naš junak nakon završene gimnazije bio prinuđen da dalje obrazovanje potraži u Parizu.

Septembra 1889. Mihajlo Petrović odlazi put grada svetlosti i upisuje se na naučni odsek Visoke normalne škole. Sledeće četiri godine proveo je izučavajuči matematiku i fiziku na Sorboni gde je i diplomirao kao najbolji student generacije i bio primljen kod Predsednika Francuske dva puta (1893. i 1894. godine). Doktorat iz oblasti diferencijalnih jednačina uspešno je odbranio 1894. godine takođe na Sorboni. Život u prestonici Francuske oblikovao je ličnost mladog Petrovića. Tokom 1897. godine Petrović je konstruisao tzv. hidrointegrator, analogni računar koji je bio u stanju da rešava dve klase diferencijalnih jednačina, koji mnogi naučnici smatraju pretečom plotera. Tri godine kasnije ova je mašina bila izložena u Srpskom paviljonu na Svetskoj izlozbi u Parizu i bila jedna od najzapaženijih.

Život nažalost nije tekao na način koji bi mu omogućio da svoj potencijal iskoristi na najbolji mogući način. Iako je kao tek svršeni doktor imao nekoliko ponuda da kao stalni profesor predaje na evropskim univerzitetima, mladi Mihajlo Petrović odlučuje da prihvati predlog Aleksandra I Obrenovića čijim je ukazom postao profesor Velike škole u Beogradu. Ova će škola kasnije prerasti u Beogradski univerzitet. Redovni član Srpske kraljevske akademije postao je 1899. godine kao jedan od najmlađih članova u njenoj istoriji.

Nekoliko godina kasnije, tokom puča, porodica Obrenović je praktično prestala da postoji kada su tadašnji kralj i kraljica mučki ubijeni u spavaćoj sobi. U danima koji su usledili svi oni koji su imali bilo kakve rodbinske veze sa ovom dinastijom doživeli su istu sudbinu. Državni udar je na vlast doveo protivničku i po mnogo čemu tradicionalnu stranu. Porodica Karađorđevića je ubrzo društvu vratila retrogradne vrednosti koje i danas muče naše društvo.Nepotizam i korupcija su se širili društvom poput kuge. Mihajlo Petrović svakako nije bio izuzet. Iako su sve doktorske disertacije iz oblasti matematike na Beogradskom univerzitetu do početka Drugog svetskog rata bile isključivo pod njegovim mentorstvom, on je svoje naučne radove najčešće objavljivao u inostranstvu. Osnivač je Beogradske matematičke škole i kao gostujući profesor predavao je na univerzitetima u Pragu, Krakovu, Bukureštu i Varšavi, dok je u zemlji njegov rad cenjen jedino na Zagrebačkom univerzitetu. Njegovi šifrarski sistemi i radovi u oblasti kriptografije korišćeni su u vojsci Srbije, sa kojom je i kao oficir učestvovao u ratovima sve do početka Drugog svetskog rata.

Mihajlo Petrović je bio svestrana ličnost i pasionirani putnik. Verujem da je malo poznata činjenica da je ovaj čovek obišao sve države Evrope i upoznao njihove glavne gradove, ali i da je takođe bio kako na Severnom tako i na Južnom polu! Pisao je o svojim utiscima sa ljudima iz dalekih zemalja. Svirao je violinu.

Tokom prve polovine 20. veka vlast se trudila da Miku Alasa društvu predstavi kao čudaka koji je izabrao da živi kao ribar.  Nekoliko puta su ga onemogućili da postane predsednik Kraljevke akademije iako je na to mesto jednoglasno predlagan. Život na savskom pristaništu je u ograničenom društvu bio jedini način da Mihajlo sačuva razum. Razlog za ovakav način života neki istoričari su tražili u prijateljstvu sa nesuđenim predstolonaslednikom Đorđem Karađorđevićem, koji je u društvu važio za homoseksualca i koji je nakon tragične smrti svog sluge i pod snažnim uticajem populističkog političara i špekulanta Nikole Pašića bio primoran da se odrekne predstola u korist mlađeg brata Aleksandara Karađorđevića. Ovaj je kao, miljenik Pašića, ubrzo zatvorio svog brata i praktično ga proglasio ludim. Uprkos svim političkim Đordje Karadjordjević, Aleksandar I Karadjordjević, Nikola Pašićmanipulacijama, Mihajlo Petrović Alas je bio veoma popularan među narodom. Ljudi su ga izuzetno voleli i poštovali, a on je svojim superiornim intelektom itekako uspeo da se distancira od slike koju su o njemu pokušavali da stvore. I tako otuđen od javnog života i nauke za koju je bio predodređen ipak je za života uspeo da Srbiji izdejistvuje sporazume sa susednim državama o zaštiti riba i upravljanju ribolovom kakvi su bili daleko ispred vremena u kom je živeo.  Bio je mobilisan početkom Drugog svetskog rata i ubrzo zarobljen od strane Nemaca koji su ga zbog bolesti veoma brzo oslobodili. Umro je u Beogradu i postao ponovo cenjen od strane novih vlasti tek nakon smrti.

Verziju napisanu na engleskom jeziku možete pročitati na blogu autora pod nazivom: Brilliant mind of mathematician, globetrotter and fisherman – Mihajlo Petrovich Alas


"Citate zvanicni blog Data Solutions Laboratorije za spasavanje podataka sa hard diskova, memorijskih kartica i RAID nizova" - datasolutions.rs

Leave a Reply

%d bloggers like this: